ولتر می گوید : «در بازی زندگی، انسان ابتدا گول‌خور است و در پایان، گول‌زن؛ به عبارت دیگر او بره به دنیا می‌آید و روباه از دنیا می‌رود.»

نقاشی مورد بحث امروز به جرات یکی از پنجاه نقاشی مهم تاریخ بشر به حساب می آید. (ویکی پدیای فارسی میگوید: ) یان وان آیک (به فنلاندی: Jan van Eyck) یا یوهانس دی آیک، نقاش فنلاندی، یکی از بهترین نقاشان سدهٔ ۱۵ میلادی در اروپای شمالی بود. تاریخ دقیق تولد وان آیک مشخص نیست تنها می‌دانیم ۱۳۹۵ یا کمی زودتر سال تولد وی بوده‌است. اولین نوشته‌ای هم که در مورد او وجود دارد از دربار یوهان سوم، دوک باواریا در لاهه پایتخت هلند است در این نوشتار اشاره شده که وان آیک در خلال سالهای ۱۴۲۲ تا ۱۴۲۴ خدمتکار دربار به عنوان نقاش بوده‌است.

در واقع میتوان گفت بررسی کامل این نقاشی در یک یادداشت غیر ممکن است ، بنابراین بهتر است به صورت خلاصه جذابترین نکات تابلو را مرور کنیم. نام تابلو » ستایش (تقدیس) بره » است.

Ghent Altarpiece or Adoration of the Mystic Lamb ; 1434 Oil on wooden panel, National Gallery, London

همانطور که در تصویر می بینید گوسفندی بر روی یک سکو قرار دارد و فرشتگانی دور او را احاطه کرده اند مردمانی در دور و اطراف و همه مشغول تقدیس گوسپند هستند. در واقع اشاره به روایتی از انجیل می کند. قبل از شروع به بررسی تابلو باید بدانیم که تصویر بالا در واقع بخشی از یک تابلوی بزرگتر است که تصویر کامل آن را در زیر با هم می بینیم :

When opened, the altarpiece measures 11 by 15 feet (3.5 by 4.6 metres)

در مرکز تصویر گوسفندی را می بینید که توسط 14 فرشته احاطه شده است و در جلو آنها آبی که منشا حیات است به رودخانه کوچکی می ریزد. از سمت بالا کبوتری در حال تقدیس «بره» است که در واقع همان روح القدس می باشد. به طور کلی 4 گروه از مردمان در چهارگوشه تصویر جمع شده اند. در گوشه پایین سمت چپ شما فیلسوف ها و نویسنده های کافر قبل از مسیح و نیز پیامبران یهودی را می بینید که البته دربین 4 گروه فقط بعضی از این افراد این گروه زانو زده اند در حالیکه کتاب مقدس را در دست گرفته اند. از جزییات این گروه میتوان فهمید که از قسمت های مختلف دنیا آمده اند.

در گوشه پایین سمت راست پرهیزکاران مسیحی را می بینید که در پیشاپیش آنها پاپ ایستاده است. در بالا هر دو سمت تصویر شهدای مسیحیت دیده می شود با این تفاوت که مردان در سمت چپ تابلو و زنان در سمت راست تابلو هستند. مردان مشخصا با لباس های مقدس ترسیم شده اند و زنان با شاخه ای از نخل خرما که نشانه شهادت است ترسیم شده اند.

اگر بخواهیم به طور خلاصه جزییات قاب دور نقاشی اصلی را توضیح بدهیم باید بگوییم در بالا و وسط شما عیسی را می بینید که همانند پادشاهان نشسته است و در کنار او یحیی تعمید دهنده و مریم باکره دیده می شود. پس از آن فرشته هایی در حال نواختن موزیک و سپس آدم و حوا به صورت برهنه دیده می شوند درحالی که حوا سیب معروف خود را به دست گرفته است !

آنطور که من در سایت های مختلف جستجو کردم و شمردم حدود 22 نماد در این تابلو به طور واضح به کار رفته است! به بخشی از آنها می پردازیم :

1) مریم باکره با ردایی آبی رنگ و حاشیه دوزی هایی به شکل زنبق سفید و رنگهای طلایی دیده می شود. رنگ آبی نشانه خلوص و پاکی مریم است و زنبق سفید نماد تن و بدن مریم است که در مقابل خلوص نیت مریم قرار گرفته است و رنگهای طلایی نشانه درخشندگی روح مریم است. در حالی که رنگ زرد در پس زمینه دوباره تکرار شده که بیان کننده حق سلطنت است.

2) کتابها که نماد دانایی ، آگاهی و یادگیری است ، مریم کتابی را به صورت باز در روبروی خود دارد که نماد سرسپردگی به قانون الهی است و فیلسوفان نیز به نشان این که کتابشان تایید کننده احکام الهی است آن را باز می گذارند. اگر کتاب بسته باشد به نشانه این است که دانش نویسنده کامل نیست و کتابش مورد تایید کلیسا نمیباشد.

3) 14 فرشته ای که در تصویر  وجود دارند کمی گیج کننده هستند. شاید عدد 14 معانی مختلفی داشته باشد ولی برای فرهنگ مسیحیت کمی گیج کننده است. نزدیکترین چیزی که به خاطرم می رسد این است  که احتمالا اشاره به 14 فرشته ای دارد که در اسطوره ها از آسمان فرود می آیند و کودکانی را که در جنگل گم شده اند احاطه می کنند و برای آنها آواز می خوانند تا بخوابند.

4 ) چوپان ! عیسی در اینجا در نقش چوپان هم ظاهر شده است. در انجیل می خوانیم چوپان خوب ، چوپانی است که خودش را فدای گوسفندانش می کند.

در این میان من نمیخواهم و قصد ندارم بگویم که نقاش در حال شیطنت بوده است اما لحظه ای به حالت گوسپند که تک ایستاده و مردمان همه گله ای در کنار و اطراف او در حال ستایش او هستند در حالی که خدایان در بالا نظاره گر  این وضعیت هستند، انگار همه چیز » برعکس » ترسیم شده است. چوپان و گله جای خود را عوض کرده اند. اگر درباره شیطنت های آیینه ای این نقاش شنیده باشید شاید با من همعقیده باشید. اگر نشنیده اید در بخش نظرات بحث را دنبال می کنیم.