یکی از بهترین شاخص های مطالعه یک جامعه، مطالعه جریان های هنری در آن جامعه است. جریان های هنری در رشته های مختلف اعم از موسیقی، سینما، نقاشی، تئاتر و غیره می تواند  بیان کننده پیشرفته بودن یا عقب مانده بودن آن جامعه باشند. به عنوان مثال جامعه ای که در آن حجم گسترده تری از هنرهای با ارزش تولید می شود، توانایی تاثیرگذاری بیشتری بر تمدن جهانی دارد، و به همان نسبت مقاومت بیشتری هم نسبت به جریانات متحجر پیدا می کند. این موضع وقتی مهم می شود که جامعه از یک دوران به دوران جدیدتری گذار می کند، مثلا از سنت به مدرنیته، یا از مدرنیته به پست مدرنیته.

در همین راستا، برای تلاش جهت فهمیدن هنر در جامعه امروز ایرانی، یعنی دهه 80 و 90 خورشیدی، به نظر می رسد یکی از هنرهای  پیشرو، همین هنر خیابانی باشد. بدون شک شرایط خاص ایران هم در این امر بی تاثیر نبوده است زیرا اتفاقا در این رشته هنری هویت واقعی خالق اثر، مجوزبرای نشر اثر، امکان فروش اثر و مسائلی از این قبیل یا اهمیت ندارد و یا از اهمیت کمتری برخوردار است. در صورتی که در موسیقی، نویسندگی، فیلمسازی و تئاتر همه موارد بر شمرده شده جزو الزامات است.

نگارنده اطلاعات زیادی از هنر خیابانی در دوران قبل از انقلاب ایران ندارد و به نظر می رسد این موضوع نیازمند تحقیق بیشتری باشد. بعد از انقلاب، میتوان این هنر را به دوبخش کاملا مشهود تقسیم کرد، هنر حکومتی سالهای ابتدای انقلاب که بیشتر حاوی مفاهیم ایدئولوژیک و القای دشمنی با ابرقدرت ها بود نگاه کنید بهMaking Space Public: Street Art in Iran by Duncan Thomas، و هنرمستقل خیابانی که با مفاهیم اعتراض، امید و دل مشغولی های جامعه تولید شد. از قضا این هنر مستقل بسیار مورد توجه و استقبال منتقدان هنری در اروپا و امریکا قرار گرفته است. در ادامه به معرفی بعضی از چهره های شاخص این جریان می پردازیم اما آنچه مشخص است این است که این موضوع میبایستی به دقت مورد پژوهش و بررسی قرار بگیرد و هدف این نوشته فقط معرفی سطحی این جریان است.

به نظر می رسد تنها یا a1lone  یکی از قدیمی ترین هنرمندان شاخص مشهور در سطح جهانی باشد. از جمله آثار او می توان به مردان عصبانی در شهرک اکباتان تهران اشاره کرد. از مهمترین نمایشگاه هایی که او در آن شرکت کرده است می توان به آثار او در کارهات گالری در سال 2010 اشاره کرد که در آن 14 هنرمند پیشروی جهان شرکت داشتند که یکی از آنها هم ایرانی بود. میتوانید این آثار را در اینجا ببینید. نفیر یکی دیگر از هنرمندان قدیمی این عرصه است که اثر زیر از او جزو یکی از بهترین آثار گرافیتی در سال 2014 شد. باقی آثار برتر سال 2014 را می توانید در اینجا ببینید.

Nafir

اثری از نفیر. جزو آثار برتر گرافیتی دنیا در سال 2014

بلک هند یا دست سیاه هم از جمله هنرمندان معروفی است که تم بیشتر آثارش اعتراضی است. روزنامه گاردین از او به عنوان بنکسی ایران یاد می کند و با او مصاحبه ای انجام داده است که می توانید در اینجا ببنید. اثر او بر روی دیوار بیمارستان هاشمی نژاد به راستی تکان دهنده است. در این بیمارستان اغلب جراحی های مربوط به پیوند عضو انجام می شود و بر روی دیوار های نزدیک این محل میتوانید آگهی های غم انگیزی درباره قیمت کلیه پیدا کنید. بلک هند هم در گرافیتی خود یک حراجی اثر هنری را نشان می دهد که کلیه هایش در آن به وضوح برجسته شده اند.

اثر بلک هند بر روی بیمارستان هاشمی نژاد اشاره به حراج اعضای بدن انسان به دلیل فقر

اثر بلک هند بر روی بیمارستان هاشمی نژاد اشاره به حراج اعضای بدن انسان به دلیل فقر

قلمدار هم هنرمند دیگری است که سبک کارهای گرافیتی او بسیار مورد توجه گالری های هنری دنیاست. او که از خطاطی فارسی برای خلق آثارش استفاده می کند، تا کنون در محافل هنری مختلفی مورد ستایش قرار گرفته است به عنوان مثال اینجا را ببینید. همچنین نمایشگاه آثار زیرزمینی او در سال 1392 جنجال های زیادی برپا کرد. مهدی قدیانلو هنرمند دیگری است که آثار بسیار جذابی دارد و البته این شانس را هم داشته است که آنها را به صورت رسمی و قانونی بر روی دیوارهای شهر تهران به نمایش بگذارد. تم بیشتر کارهای او که سورئالیستی است مربوط به امید به زندگی و دنیای پاک است . کمتر کسی است که کارهای او را نبیند و لبخندی به لب نیاورد. شما می توانید چند نمونه از کارهای او را در اینجا ببیند. همچنین مهدی قدیانلو این روزها در لندن در گالری گرافیتی هوارد تا اوائل آوریل 2015 نمایشگاه اجرا کرده است. اثر زیر هم یکی از آثار همین هنرمند است که در یکی از خیابان های شرق لندن اجرا شده است.

اثر مهدی قدیانلو در شهر لندن

اثر مهدی قدیانلو در شهر لندن

در این اثر سه کودک در حال بازی هستند و کودکی که از روی طناب می پرد ظاهرا به دلیل سوراخ درون دیوار بتنی آزادی عمل بیشتری دارید اما در واقع طعمه کلاغ های عظیمی خواهد شد که در آن بالا منتظرش هستند. در ماه فعدی میلادی ، یعنی ماه مارس 2015، در یکی دیگر از گالری های معروف لندن، 9 هنرمند شاخص هنر خیابانی ایران آثار خود را به نمایش خواهند گذاشت. می توانید اطلاعات کامل را در اینجا ببنید.

همانطور که در بالا هم گفته شد، این نوشته قصد بررسی دقیق و کامل هنر خیابانی را ندارد، بلکه میخواهد تا نظر منتقدان ، دانشجویان و فعالان هنری در ایران بیشتر به این موضوع جلب شود، هم جهت انجام پژوهش های هنری بیشتر و هم جهت ایده گرفتن از این جریان پیشرو.